ရခိုင်လူမျိုးကိုယ်စားပြု တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းဖြစ်တဲ့ အာရက္ခတပ်တော်ဟာ ရခိုင်ပြည်နယ်ရဲ့ မြို့တော် စစ်တွေနဲ့ ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်တဲ့ ကျောက်ဖြူတို့ မှအပ ရခိုင်ပြည်နယ်ထဲက နယ်မြေအားလုံးနီးပါးကို သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့ပါပြီ။

၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလအစောပိုင်းမှာ ထုတ်ပြန်တဲ့ သတင်းတွေအရ အာရက္ခတပ်တော်ဟာ ရခိုင်ပြည်နယ်ရဲ့ မြို့နယ်စုစုပေါင်း ၁၇ မြို့နယ်ထဲမှာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နဲ့ထိစပ်နေတဲ့ မြို့နယ်တွေအပါအဝင် မြို့နယ် ၁၃ ခုကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးပြီဖြစ်ကြောင်း ဖေါ်ပြကြပါတယ်။

အဲ့တာအပြင် ရခိုင်ပြည်နယ်နဲ့ကပ်လျက် ချင်းပြည်နယ်ထဲက ပလက်ဝမြို့နယ်ကိုလဲ သိမ်းပိုက်ထားပါတယ်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့မှာတော့ အာရက္ခတပ်တော် (AA) ဟာ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်ရှိ အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပါတယ်။

၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့က AA ထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ ကြေညာချက်တစ်ခုမှာ AA ဟာ အမ်းမြို့နယ်မှာရော၊ ဧရာဝတီ၊ ပဲခူးနဲ့ မကွေးတိုင်းတွေမှာပါ စစ်ကောင်စီတပ်တွေနဲ့ တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေတယ် လို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

မကြာသေးခင်ကပဲ AA ဖေါ်ဆောင်ခဲ့တဲ့ စစ်ဆင်ရေးတွေဟာ ရခိုင်ပြည်နယ်မြို့တော် စစ်တွေကိုပါ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ဖို့ ရည်ရွယ်တာကို တွေ့ခဲ့ရပါတယ်။ AA နဲ့ စစ်ကောင်စီတပ်တွေဟာ မြို့တော် စစ်တွေရဲ့ ဆင်ခြေဖုံးရပ်ကွက်တွေမှာ အပြန်အလှန် လက်နက်ကြီးတွေနဲ့ တိုက်ခိုက်နေတယ်လို့ သိရှိရပါတယ်။ ဒီအချက်ကြောင့် စစ်ရေးသုံးသပ်သူတစ်ဦးက AA ဟာ စစ်တွေမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖို့ ပြင်ဆင်နေစဉ်မှာ စစ်ကောင်စီရဲ့ စစ်ရေးပျော့ကွက်ဟာကွက်တွေကို သိရှိနိုင်ဖို့ အခုလို စစ်ဆင်ရေးတွေ လုပ်ဆောင်နေတာဖြစ်နိုင်တယ်လို့ ခန့်မှန်းထားပါတယ်။

ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ စစ်ဆင်ရေးတွေ ဆောင်ရွက်နေတဲ့အပြင်၊ AA ဟာ မကွေးတိုင်းမှာလည်း စစ်ကောင်စီတပ်တွေနဲ့ တိုက်ပွဲတွေ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေပါတယ်။

ရခိုင်ပြည်နယ်ထဲမှာ ဆက်လက်ကျန်ရှိနေတဲ့ စကစတပ်သားတွေဟာလဲ ဖြတ်တောက်ပိတ်ဆို့ခြင်းခံနေကြရပြီး စစ်ကူ၊ လက်နက်နဲ့ အခြားပစ္စည်းတွေကို လေကြောင်းမှတစ်ဆင့်သာ ထောက်ပံ့နေကြရပါတယ်။ AA ကလဲ စစ်ကောင်စီတပ်ရဲ့ အရာရှိတွေ တပ်သားတွေ လက်နက်ချအညံ့ခံရင် အလင်းဝင်ရင် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးမယ် လို့ ကမ်းလှမ်းထားပါတယ်။

AA ဆီမှာ လက်နက်ချခဲ့တဲ့ စစ်ကောင်စီရဲ့ ဗိုလ်မှူးကြီးတစ်ဦးကလဲ “စစ်တပ်ဟာ AA ကို ရှုံးနိမ့်ရုံသာမက၊ နေရာတိုင်းမှာ ရှေ့ဆက်ပြီး ရှုံးနိမ့်နေဦးမှာပါ” လို့ ဗီဒီယိုတစ်ခုမှာ ပြောကြားခဲ့ပါသေးတယ်။

၂၀၂၅ ခုနှစ်မှာလဲ ဒီနှုန်းအတိုင်းသာ ဆက်သွားမယ်ဆိုရင် AA ဟာ ရခိုင်ပြည်နယ်တစ်ခုလုံးနဲ့ ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်တို့ကိုပါ ထိန်းချုပ်သွားနိုင်ဖို့ရှိနေပြီး ဒီကိစ္စဟာလဲ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အနာဂတ်အတွက် ကြီးမားတဲ့သက်ရောက်မှုတွေ ရှိလို့နေပါတယ်။

AA ဟာ သူတို့ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းက မြို့နယ်တွေမှာ ဒေသန္တရ အစိုးရတွေ ဖွဲ့စည်းနေပြီဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒေသန္တရ အစိုးရတွေရဲ့ သဘောသဘာဝ၊ အထူးသဖြင့် ဒီမိုကရေစီ ကိုယ်စားပြုမှုနဲ့ ရခိုင်လူမျိုးတွေအပြင် အခြားတိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတွေပါ ပါဝင်မှု ရှိ၊ မရှိဆိုတာတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီးကတော့ အနည်းငယ်သာ သိခွင့်ရှိလို့နေပါတယ်။

AA ဟာ သူတို့ရဲ့ အာရကန်ပြည်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားတဲ့ နယ်မြေတွေကို ထိန်းချုပ်လိုက်ပြီးတဲ့နောက် စစ်ကောင်စီကို ဆန့်ကျင်တဲ့ စစ်ဆင်ရေးတွေကို ရပ်တန့်မလား၊ ဆက်လက်တော်လှန်သွားမလား ဆိုတာကတော့ စောင့်ကြည့်ရဦးမှာပါ။

ချင်းပြည်နယ်က ပလက်ဝမြို့နယ်ကို သိမ်းပိုက်တာဟာ သမိုင်းကြောင်းအရ ဒီမြို့နယ်ဟာ ရခိုင်ပြည်နယ်ရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ အချက်ကို အခိုင်အမာ အခြေခံထားတယ်လို့ AAကဆိုပါတယ်။ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးမှာ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေတဲ့ AA ရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုတွေဟာ ဒီနယ်မြေတွေကို အာရကန်ပြည်သစ်ရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတွေဖြစ်လာ သင့်တယ်ဆိုတဲ့ AA ရဲ့ အမြင်ကို ထင်ဟပ်နေနိုင်ပါတယ်။

တဖက်မှာလဲ မကွေးတိုင်းထဲက AA ရဲ့စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုတွေဟာ မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ် (၃) ဖွဲ့ဖြစ်တဲ့ မြန့်မာ့အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်တပ်မတော် (MNDAA)၊ တအောင်းအမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (TNLA) တို့နဲ့ ဆင်နွဲခဲ့တဲ့ စစ်ကိုင်းတိုင်းထဲက စစ်ဆင်ရေးတွေနဲ့ ဧရာဝတီတိုင်းထဲကစစ်ဆင်ရေးတွေလိုပဲ အာရကန်ပြည်ရဲ့နယ်မြေတွေကို သိမ်းပိုက်ပြီးတာနဲ့တင် စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင့်ရေးကိုမရပ်တန့်ပဲ စစ်ကောင်စီပြုတ်ကျတဲ့အထိ ဆက်လက် တော်လှန်မယ်ဆိုတဲ့ AA ရဲ့ စိတ်ဆန္ဒကို ဖေါ်ပြနေတာလဲဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် မြန်မာနိုင်ငံတော်လှန်ရေးအလွန်မှာ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်တဲ့ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံသစ်မှာ AA အနေနဲ့ ပူးပေါင်းပါဝင်လိုခြင်းရှိမရှိဆိုတာကတော့ ခုထိရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပါဘူး။ AA ဟာ အစောပိုင်းမှာတော့ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဉပဒေအောက်မှာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ပြည့်ပြည့်ဝဝရရှိနေတဲ့ ရှမ်းပြည်နယ်ထဲက ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရနယ်မြေလို အနေအထားမျိုးကို ရည်မှန်းကြောင်း ဖေါ်ထုတ်ပြောဆိုတာတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် AA ဟာ ရခိုင်ပြည်နယ်တစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်လိုက်ပြီဆိုရင်၊ ဒီလိုသဘောတူညီမှုမျိုးကို လက်မခံနိုင်တော့မှာမဟုတ်ဘဲ၊ စစ်ကောင်စီ ရှုံးနိမ့်ပြီးတဲ့နောက် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွေက ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းမယ့် နိုင်ငံအသစ်မှာ သီးခြားပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံလိုတာမျိုး ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒါမှမဟုတ် AA ဟာ သီးခြားလွတ်လပ်တဲ့နိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံဖို့လည်း ကြိုးစားလာနိုင်ပါတယ်။

AA ရဲ့ ရခိုင်ပြည်နယ်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်မှုဟာ ရိုဟင်ဂျာတွေရဲ့ အနာဂတ်အတွက်လည်း ကြီးမားတဲ့ သက်ရောက်မှုတွေ ရှိနေပါတယ်။ AA တပ်သားတွေဟာ ရခိုင်ပြည်နယ်မှာနေထိုင်တဲ့ ရိုဟင်ဂျာပြည်သူတွေအပေါ် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေ ကျူးလွန်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ ခိုင်မာတဲ့စွပ်စွဲချက်တွေလဲ ရှိနေပါတယ်။ AA ကတော့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နဲ့ အခြားနိုင်ငံတွေမှာ ရှိနေတဲ့ ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည်တွေကို ပြန်လည်လက်ခံဖို့ ဆန္ဒရှိတယ်လို့ ပြောထားပေမယ့်၊ ဒီလို ပြန်လည်နေရာချထားရေးအတွက် ဘယ်လိုအစီအစဉ်တွေ ရှိမလဲ၊ AA အုပ်ချုပ်မှုအောက်မှာ ပြန်လာတဲ့ ရိုဟင်ဂျာတွေ ဘယ်လိုအခြေအနေတွေကို ရင်ဆိုင်ရမလဲဆိုတာတွေကိုတော့ ခိုင်မာတဲ့အစီအစဉ်တွေ ချပြထားခြင်းတော့ မရှိသေးပါဘူး။

လက်ရှိအခြေအနေအရ၊ ရိုဟင်ဂျာအများစုဟာ AA အုပ်ချုပ်တဲ့ အစိုးရအောက်မှာ နေထိုင်ဖို့ ရခိုင်ပြည်နယ်ကို ပြန်လာဖို့ မဖြစ်နိုင်သေးဘူး လို့ ယူဆရပါတယ်။

ထရမ့်အစိုးရအသစ်ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေဟာ ရခိုင်ပြည်နယ်ရဲ့ အနာဂတ်ကို ပိုမိုရှုပ်ထွေးသွားစေခဲ့ပါတယ်။ USAID ကနေ ပေးအပ်နေတဲ့ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု အကူအညီတွေကို ရပ်ဆိုင်းလိုက်တာကြောင့်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ အိန္ဒိယနဲ့ ထိုင်းနိုင်ငံတွေမှာရှိတဲ့ မြန်မာဒုက္ခသည်တွေရဲ့ အခြေခံစားနပ်ရိက္ခာနဲ့ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုတွေအပေါ် ကြီးကြီးမားမား ထိခိုက်မှုရှိခဲ့ပြီး၊ အာဟာရချို့တဲ့မှုနဲ့ သေဆုံးမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့အပြင်၊ ထရမ့်အစိုးရဟာ မြန်မာ့တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့တွေ ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ နယ်မြေတွေမှာ ယာယီဒီမိုကရေစီဒေသန္တရအစိုးရတွေ ထူထောင်ဖို့ ပေးအပ်တဲ့ ထောက်ပံ့မှုတွေကိုလည်း ဖြတ်တောက်လိုက်ပါတယ်။

အလားတူပဲ၊ မြန်မာကျောင်းသားတွေ အတွက် ပညာသင်ဆုတွေကို ရပ်ဆိုင်းလိုက်တာနဲ့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှာရှိတဲ့ မြန်မာဒုက္ခသည်တွေရဲ့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ခွင့် အခြေအနေမတွေလဲ မရှင်းမလင်းဖြစ်သွားတာ တွေကြောင့်၊ လူပေါင်းများစွာ အန္တရာယ်တွေနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရပါတယ်။

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စီးပွားရေးအရေးပေါ်အာဏာသုံးခွင့်ဥပဒေ (IEEPA) အရ မြန်မာနိုင်ငံကို နိုင်ငံတကာ အရေးပေါ်အခြေအနေအဖြစ် ဆက်လက်သတ်မှတ်လိုက်တာဟာ၊ ထရမ့် အစိုးရရဲ့ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ မူဝါဒနဲ့ပတ်သက်ပြီး မရေရာမှုတွေကို သက်သာစေဖို့ လုံလောက်တဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တော့မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီသတ်မှတ်ချက်ကို စစ်ကောင်စီနဲ့ ၎င်းတို့ရဲ့ ထောက်ခံသူတွေအပေါ် ပိုမိုတင်းကျပ်တဲ့ ပိတ်ဆို့မှုတွေ ထပ်မံကျင့်သုံးဖို့ ဒါမှမဟုတ် လက်ရှိပိတ်ဆို့မှုတွေကို ရုပ်သိမ်းဖို့ နှစ်မျိုးလုံးအတွက် အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။

အထူးသဖြင့်၊ သမ္မတ Obama ဟာ ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှာ IEEPA သတ်မှတ်ချက်ကို အသုံးပြုပြီး မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ယခင်စစ်အစိုးရအပေါ် ပိတ်ဆို့မှုတွေအများစုကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ဖူးပါတယ်။

အချုပ်ဆိုရမယ်ဆိုရင်၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ်ဟာ ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ နေထိုင်သူတွေနဲ့ ပြည်ပမှာရှိနေတဲ့ ရိုဟင်ဂျာတစ်သန်းအတွက် အရေးပါတဲ့ နှစ်တစ်နှစ် ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ တချို့အတွက်တော့ ဒီနှစ်ဟာ လွတ်မြောက်မှုနဲ့ ပျော်ရွင်မှုတို့ရဲ့ နှစ်တစ်နှစ် ဖြစ်လာနိုင်ပေမယ့်၊ တချို့အတွက်တော့ သူတို့ရဲ့ ကျေးရွာနဲ့မြို့တွေကို ဘေးကင်းလုံခြုံစွာ ပြန်လာနိုင်ဖို့ အခွင့်အလမ်းတွေ ပျောက်ဆုံးသွားနိုင်ပါတယ်။

ဒါမှမဟုတ်၊ ဒီနှစ်ဟာ စစ်ပွဲ၊ အကြမ်းဖက်မှုတွေ၊ သေဆုံးမှုတွေနဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ရှင်းလင်းတဲ့မျှော်လင့်ချက်မရှိဘဲထပ်မံ ဖြတ်သန်းရမယ့် နှစ်တစ်နှစ်လဲ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

Zan ဘာသာပြန်သည်။

မူရင်း – Centre for strategic and international studies

ရေးသားသူ- Michael Martin

လေးဝတီ FM ဘာသာပြန်ဆောင်းပါး။