အာရက္ခပြည်သည် နှစ်ပေါင်း ၂၄၀ ကြာ ကိုလိုနီ ဖြစ်ခဲ့ရသည်ဖြစ်၍ အဖက်ဖက် က ဆင်းရဲနိမ့်ကျကာ အုပ်ချုပ်မှု စနစ်များ၊ ပြည်သူ့ ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းများတွင် သာမက အဆောက်အအုံများ၊ လမ်းပန်းများ၊ မြူနီစပယ် စနစ်များ စသည့် အစစ အရာရာ တိုင်းသည် ပရမ်းပတာ ပြိုပျက် နေခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ကို အောက်ခြေမှစ၍ အသစ် ပြန်လည် တည်ဆောက်ကြရမည် ဖြစ်သလို ယင်းသို့ တည်ဆောက်ရန် အတွက်လည်း ယခုအချိန်သည် အခွင့်ကောင်း ဖြစ်သည်။

လက်ရှိကာလသည် တော်လှန်ရေးကာလဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီ၏ အရပ်သားပစ်မှတ်များကို ဦးတည် တိုက်ခိုက်နေမှုများ ရှိနေဆဲ ဖြစ်သောကာလဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အာရက္ခပြည်သည် သီးခြားနိုင်ငံအဖြစ် တရားဝင် ကြေညာထားခြင်းမရှိသေးသကဲ့သို့ အာရက္ခပြည်အစိုးရအနေဖြင့်လည်း နိုင်ငံတကာအစိုးရအဖွဲ့များနှင့် တရား ဝင် ဆက်ဆံရေးထူထောင်ရန် ခက်ခဲနေသေးသော ကာလလည်းဖြစ်သည်။

မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ အာရက္ခပြည်သားများ အနေဖြင့် မိမိတို့၏ အဖပြည်ကို အခိုင်အမာ ပြန်လည်တည် ဆောက်ရမည်ပင်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ တည်ဆောက်ရာတွင် ကဏ္ဍပေါင်း များစွာတို့ကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း လုပ်ဆောင်ကြရမည် ဖြစ်သည့်အပြင် အထက်ဖော်ပြပါ အခက်အခဲများ ကလည်း များစွာရှိနေသည်။ သို့ဖြစ်၍ အဓိက နှင့် အခြေခံအကျဆုံး ကဏ္ဍများကို ဦးစွာရွေးချယ်ခြင်း၊ ယင်းတို့တွင် လတ်တလော လုပ်ဆောင်ရမည်များနှင့် ရေ ရှည်အတွက် စီမံကိန်းများချမှတ် အကောင်အထည် ဖော်ခြင်းများကို ဆောင်ရွက်ရမည်ဖြစ်သည်။

၁၉၄၈ ဗမာပြည်လွတ်လပ်ရေးရစဉ်က ဗမာခေါင်းဆောင်များသည် နောင်ဖြစ်လာနိုင်သည့် အလားလာ များကို မတွက်ချက်နိုင်ခဲ့ကြဘဲ ရေရှည်မည့်အနာကို မွေးခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် NLD အစိုးရအာဏာရလာ သည့်အခါတွင်လည်း အဓိကလုပ်ရမည့်အလုပ်များကို မလုပ်ခဲ့ဘဲ အရိပ်အရောင် ရေပေါ်ဆီများနောက်ကို လိုက် နေခဲ့ကြသည်။

အာရက္ခပြည်ကို ပြန်လည် တည်ဆောက်ရာတွင် မိမိတို့သက်တမ်းကို ကျော်လွန်၍ နောင်နှစ် ပေါင်းများစွာအထိ မျှော်ကြည့်ရန်လိုသည်။သည့်အတွက် အဓိကအကျဆုံးများနှင့် အလိုအပ်ဆုံးများကို အရင်ဦး ဆုံး လုပ်ကြရန်လိုသည်။
အာရက္ခပြည်ကို ပြန်လည်မွေးဖွား တည်ဆောက်ရာတွင် လက်တွေ့မဆန်သော အမျိုးသားရေး အရောင်များ လွန်ကဲလွန်းသည့် ချဉ်းကပ်မှုများကို သတိထားကြရန် လိုသည်။

အာရက္ခပြည်ကို စနစ်တကျပြန်လည်ဖွဲ့စည်းပြီး စနစ်တကျအုပ်ချုပ်နိုင်ရန်၊ အာရက္ခပြည်ကို ကာကွယ် နိုင်ရန်၊ အာရက္ခပြည်လည်ပတ်ရန်အတွက် လိုအပ်သောဘတ်ဂျက်များ ရရှိနိုင်ရန်၊ အခြေခံကျသော စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများကို အမြန်ဆုံးပြန်လည်ထူထောင်နိုင်ရန်၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးရန်၊ လမ်းပန်းနှင့် ဆက်သွယ်ရေးများ ကောင်းမွန်ရန် စသည်ဖြင့် ပထမဆုံးဂရုပြုရမည်များကို ခိုင်မာအောင် ထူထောင်နိုင်ကြရန်လိုသည်။

ဥပမာ – တရားရေးတွင် လောလောဆယ် ၌ ရာဇသတ်ကြီး ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ဗမာဥပဒေဖြစ်ခြင်းကြောင့် မသုံးဘဲနေမည်လား ဆိုခြင်းမျိုး။
စင်စစ်၌ ယင်းသည် အင်္ဂလိပ်ဥပဒေသာဖြစ်သည်။ ထိုထိုသောကိစ္စများနောက်ကို ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကာလတွင် အလျင်စလို မလိုက်မိစေရန် ဂရုစိုက်ကြရမည်ဖြစ်သည်။ အာရက္ခပြည်ကို အသစ်ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် ကဏ္ဍပေါင်းများစွာကို လုပ်ဆောင်ကြရမည်ဖြစ် သည်။ အချို့သောကိစ္စများမှာ အဆောတလျင် လုပ်ဆောင်ရန်လိုအပ်သကဲ့သို့ အချို့ကဏ္ဍများမှာ တဖြည်း ဖြည်း အချိန်ယူ တည်ဆောက် ကြရမည် ဖြစ်သည်။ အချို့ကဏ္ဍများတွင် လတ်တလော ဆောင်ရွက်ရမည့် အစီအစဉ်နှင့် ရေရှည်စီမံကိန်း ဟူ၍ ပိုင်းခြားဆောင်ရွက် ရမည်လည်း ရှိမည်ဖြစ်သည်။

(၁) အုပ်ချုပ်ရေး
ပထမဆုံးအနေဖြင့် အာရက္ခပြည်တွင် ကောင်းမွန်သော အုပ်ချုပ်ရေးကို ထူထောင်ရန်လိုသည်။ ထို့အ တွက် အားလုံးပါဝင်သောအစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခြင်းသည် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။
ထို့နောက်တွင် အာရက္ခ ပြည်ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခြင်း၊ အစိုးရအဖွဲ့များအဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းခြင်း၊ တိုင်းပြည်၏ မူဝါဒများချမှတ်ခြင်း၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲခြင်း၊ လိုအပ်သော ဥပဒေများ၊ နည်းဥပဒေများ ရေးဆွဲခြင်း၊ အုပ်ချုပ်ရေး နည်းနာများနှင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ သတ်မှတ်ခြင်း၊ တရားဥပဒေ စိုးမိုးရေးကို လုပ်ဆောင်ခြင်းနှင့် ပြည်သူ့ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို စတင်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်းများကို လုပ်ဆောင်ကြရမည်ဖြစ်သည်။

(က) အာရက္ခပြည်ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း

အာရက္ခပြည်ဗဟိုအစိုးရကို အောက်ပါကဲ့သို့ အားလုံးပါဝင်မှုဖြင့် ဖွဲ့စည်းသင့်သည်။
ဥပမာ – အာရက္ခ တပ်တော်၊ အခြားသောရခိုင်တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ၊ ရခိုင်နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများ၊ ရခိုင်ပြည်ရှိ ဌာနေ လူမျိုးစုကိုယ်စားလှယ်များ၊ ပညာရှင်များနှင့် အခြားပါဝင်သင့်သည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းကိုယ်စားလှယ်များ၊ တစ်သီးပုဂ္ဂလများပါဝင်သော အစိုးရအဖွဲ့။

အာရက္ခပြည်ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့တွင် အကြီးအကဲ၊ ဒုတိယအကြီးအကဲ၊ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်၊ အတွင်းရေးမှူးများ၊ အာရက္ခပြည်၏ ကဏ္ဍအသီးသီးအတွက် တာဝန်ခံများ (ဥပမာ – ဝန်ကြီးများ)၊ ရှေ့နေချုပ်၊ စာရင်းစစ်ချုပ်နှင့် အဖွဲ့ဝင်များ စသည်ဖြင့်ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။

အာရက္ခပြည်ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့သည် အာရက္ခပြည် လွှတ်တော်နှင့် အာရက္ခပြည်အုပ်ချုပ်ရေးအဆင့်ဆင့်ကို ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ရွေးကောက်တင်မြှောက်နိုင်သည့် သတ်မှတ်ထားသော အချိန်ရောက်သည်အထိ အာရက္ခပြည်၏ အမြင့်ဆုံးအာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်မည် ဖြစ်သည်။

အာရက္ခပြည်ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲ၏ လက်အောက်တွင် ဥပမာအားဖြင့် အောက်ပါကောင်စီများ ကို ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ ယင်းကောင်စီများသည် အာရက္ခပြည်ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲကို တိုက်ရိုက်တာဝန်ခံ ရမည်ဖြစ်သည်။

၁။ အာရက္ခပြည်လုံခြုံရေးနှင့်ကာကွယ်ရေးကောင်စီ
၂။ အာရက္ခပြည်မူဝါဒ၊ စီမံကိန်းနှင့် မဟာဗျူဟာများဆိုင်ရာကောင်စီ
၃။ အာရက္ခပြည်စွမ်းအင်ကောင်စီ
၄။ အာရက္ခပြည်ပညာရေးကောင်စီ
၅။ အာရက္ခပြည် ကျန်းမာရေးကောင်စီ

အာရက္ခပြည်ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့ ဒုတိယအကြီးအကဲ၏ လက်အောက်တွင် ဥပမာအားဖြင့် အောက်ပါ ကော်မတီများကို ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ ယင်းကော်တီများသည် အာရက္ခပြည်ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့ ဒုတိယအကြီးအကဲ ကို တိုက်ရိုက်တာဝန်ခံ ရမည်ဖြစ်သည်။

၁။ ဘဏ္ဍာရေးကော်မတီ
၂။ စီးပွားရေး အကြံပေးကော်မတီ
၃။ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဆိုင်ရာ ကော်မတီ
၄။သိပ္ပံ၊ နည်းပညာနှင့် တီထွင်ဆန်းသစ်မှုများဆိုင်ရာ ကော်မတီ
၅။ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး ကော်မတီ

အာရက္ခပြည်ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့သည် အခြေခံအားဖြင့် အောက်ပါကဏ္ဍများကို တာဝန်ယူစီမံဆောင်ရွက် မည့် (ဥပမာ – ဝန်ကြီးဌာနများ) ကို ဖွဲ့စည်းရမည်ဖြစ်သည်။

၁။ ပြည်သူ့ရေးရာ
၂။ ကာကွယ်ရေး
၃။ အခွန်နှင့်ဘဏ္ဍာရေး
၄။ နိုင်ငံခြားရေး
၅။ ဥပဒေနှင့် တရားရေး
၆။ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ရေလုပ်ငန်း
၇။ ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး
၈။ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေး
၉။ သိပ္ပံ၊ နည်းပညာနှင့် စက်မှုဖွံ့ဖြိုးရေး
၁၀။ စွမ်းအင်
၁၁။ မြို့ပြ၊ ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် ဆောက်လုပ်ရေး
၁၂။ ပညာရေး
၁၃။ ကျန်းမာရေး
၁၄။ သစ်တောနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်
၁၅။ အလုပ်အကိုင်၊ အလုပ်သမားနှင့် လူမှုဖူလုံရေး
၁၆။ ယဉ်ကျေးမှု၊ မီဒီယာနှင့် လူထုဆက်ဆံရေး

ဖော်ပြပါကဏ္ဍများအောက်တွင် သက်ဆိုင်ရာ ဦးစီးဌာနခွဲများ ရှိကြမည်ဖြစ်သည်။
ဥပမာ – ပြည်သူ့ရေးရာကဏ္ဍ အောက်တွင်
၁။ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေး
၂။ ရဲတပ်ဖွဲ့
၃။ အကျဉ်းထောင်
၄။ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး နှင့် သန်းခေါင်စာရင်း
၅။ ဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာစီမံခန့်ခွဲရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး (မီးသတ် စသည်အပါအဝင်)

ဥပမာ – ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးကဏ္ဍ အောက်တွင်
၁။ ပြည်တွင်းကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး
၂။ ပြည်ပကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး
၃။ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု
၄။ ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေး
၅။ စီးပွားရေးစီမံကိန်းနှင့် မဟာဗျူဟာ
ဥပမာ – အခွန်နှင့်ဘဏ္ဍာရေးကဏ္ဍ အောက်တွင်

၁။ အာရက္ခဗဟိုဘဏ်
၂။ ရသုံးမှန်းခြေ ငွေစာရင်း
၃။ ငွေတိုက်
၄။ ပြည်တွင်းအခွန်
၅။ အကောက်ခွန်
၆။ ပင်စင်
၇။ အာမခံလုပ်ငန်း

(ခ) အာရက္ခပြည် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ အဆင့်ဆင့်ကို ဖွဲ့စည်းခြင်း

အာရက္ခပြည်ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့၏အောက်တွင် ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့နှင့် ကျေးရွာအုပ်စု အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ များ အဆင့်ဆင့်ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များ၏ သက်တမ်းကို ၄ နှစ်စီ သတ်မှတ်ပြီး ပြည်သူများ က ရွေးကောက်တင်မြှောက်ရသော ဒီမိုကရေစီစနစ်သို့ တစ်ဆင့်ချင်း ပြောင်းလဲသွားနိုင်မည် ဖြစ်သည်။

ဥပမာ – ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ကျေးရွာအုပ်စု အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များကို ပြည်သူများက ရွေးကောက်တင် မြှောက်ရမည်ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ခရိုင်၊ မြို့နယ်နှင့် မြို့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များကို အာရက္ခပြည်ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့ က ရွေးချယ်ခန့်အပ်မည်။

၂၀၂၉ ခုနှစ်တွင် နောက်တစ်ဆင့်တက်ကာ ကျေးရွာအုပ်စု အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များ၊ မြို့နယ်နှင့် မြို့ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များကို ပြည်သူများက ရွေးကောက်တင်မြှောက်ရမည်ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ခရိုင် အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့များကို အာရက္ခပြည်ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့က ရွေးချယ်ခန့်အပ်မည်။

၂၀၃၃ ခုနှစ်တွင် ကျေးရွာအုပ်စု အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များ၊ မြို့နယ်နှင့် မြို့ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များနှင့် ခရိုင် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များကို ပြည်သူများက ရွေးကောက်တင်မြှောက်ရမည်ဖြစ်သည်။

၂၀၃၇ ခုနှစ် ၄ နှစ်သက်တမ်းကုန်ဆုံး၍ ၂၀၃၈ ခုနှစ်တွင် လက်ရှိအာရက္ခပြည်သူ့အစိုးရတစ်ဖွဲ့လုံး နှုတ်ထွက်ကာ ကြားဖြတ်အစိုးရတစ်ရပ်ကို ဖွဲ့စည်း၍ ယင်းကြားဖြတ်အစိုးရက တရားမျှတ၍ လွတ်လပ်သော ရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၃၈ ခုနှစ် သို့မဟုတ် ၂၀၃၉ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပရမည်ဖြစ်သည်။ ကြားဖြတ်အစိုးရသည် ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ဖွဲ့စည်းခြင်း၊ နိုင်ငံရေးပါတီများ ဖွဲ့စည်းထူထောင်ခွင့်ပေးခြင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ခြင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပခြင်းများကို တာဝန်ယူပြုလုပ်ကာ အနိုင်ရပါတီအား အာဏာပြန် လည်လွှဲအပ်ရမည်ဖြစ်သည်။

လွတ်လပ်စွာ ရွေးကောက်ခံပိုင်ခွင့်နှင့် လွတ်လပ်စွာ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခွင့်သည် ပြည်သူများ၏ အခြေခံအခွင့်အရေးဖြစ်သည်။
အာရက္ခပြည်ပြန်လည်တည်ဆောက်ရာမှာ စစ်မက်ရေးရာ ခေါင်းဆောင်သူများ နှင့် သာဖွဲ့စည်းထားပါက အာရက္ခပြည်သည် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအောက်တွင်သာတည်ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။
ဒါကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့ကို လွတ်လပ်စွာ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ဖွဲ့စည်းရမည်ဖြစ်သည်။

ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းနည်းလမ်းများ အားဖြင့်
ဥပမာ – ကျေးရွာအုပ်စု အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များ၊ မြို့၊ မြို့နယ်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များနှင့် အာရက္ခပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များကို အာရက္ခပြည်သူများက ရွေး ကောက်တင်မြှောက်ကြပြီး အာရက္ခပြည်သူ့လွှတ်တော်က အာရက္ခပြည်အကြီးအကဲကို ရွေးချယ်၍ အာရက္ခ ပြည်အကြီးအကဲက အာရက္ခပြည်အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခြင်းမျိုး၊ သို့မဟုတ် ကျေးရွာအုပ်စု အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ များ၊ မြို့၊ မြို့နယ်၊ ခရိုင် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များ၊ အာရက္ခပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များကို ပြည်သူ များက ရွေးကောက်တင်မြှောက်ကြသကဲ့သို့ အာရက္ခပြည်အကြီးအကဲကိုလည်း အာရက္ခပြည်သူ့လွှတ်တော်က ရွေးကောက်ခြင်းမပြုဘဲ ပြည်သူများက တိုက်ရိုက်ရွေးကောက်ခြင်းမျိုးကိုလည်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။

မည်သည့်နည်းမျိုးကို ရွေးချယ်ကြသည်ဖြစ်စေ ကျေးရွာအုပ်စု အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များ၊ မြို့၊ မြို့နယ်နှင့် ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များ၊ မြူနီစပယ်အဖွဲ့တာဝန်ခံများကို ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့က ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ ပြည်သူများက တိုက်ရိုက်ရွေးကောက်ခြင်းမျိုးကိုကား ပြုလုပ်သင့်သည်။ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးသည် ပြည်သူများ ကိုယ်တိုင်ရွေးကောက်ကြရသော ပြည်သူအခြေခံအုပ်ချုပ်ရေးမျိုး ဖြစ်သင့်သည်။ သို့ဖြင့် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့သည် ပြည်သူကြားမှပေါက်ဖွားလာကာ ပြည်သူ့အတွက် အကောင်းဆုံးဝန်ဆောင်မှု ပေးနိုင် မည်ဖြစ်သည်။

(ဂ) အုပ်ချုပ်ပုံစနစ်
အာရက္ခပြည်၏ ကိစ္စရပ်များအားလုံးကို အာရက္ခပြည်ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးက ဆုံးဖြတ်မည် ဖြစ်သည်။ ၎င်းဆုံးဖြတ်ချက်များ၊ စီမံကိန်းများအားလုံးကို သက်ဆိုင်ရာဝန်ကြီးဌာနများက အကောင်အထည် ဖော်ဆောင်ရမည်။

အာရက္ခပြည်ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးအကဲသည် ဝန်ကြီးအဖွဲ့၏ ဝန်ကြီးချုပ်လည်းဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ် ၍ ဝန်ကြီးဌာနများ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ပတ်သက်သည့် ဝန်ကြီးများအဖွဲ့အစည်းအဝေးတွင် အာရက္ခ ပြည်ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးအကဲသည် ဝန်ကြီးချုပ်အနေဖြင့် ဦးဆောင်ရမည်။

အာရက္ခပြည်ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်များသည် အာရက္ခပြည်၏ သက်ဆိုင်ရာကော်မတီများကို ဦး ဆောင်ရမည်။ ဥပမာ – အာရက္ခမူဝါဒရေးဆွဲရေးကော်မတီ၊ အာရက္ခပညာရေးကော်မတီ၊ အာရက္ခကျန်းမာရေး ကော်မတီ၊ အာရက္ခစွမ်းအင်ကော်မတီ စသည်။

အာရက္ခပြည်တွင် ပြည်သူများရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော လွှတ်တော်မရှိသေးသည့်ကာလ အတွင်း အာရက္ခပြည်အတွက် လိုအပ်သောဥပဒေများကို ရေးဆွဲပြုစုရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာအကြောင်းအရာ အလိုက် ပညာရှင်များပါဝင်သော ဥပဒေရေးဆွဲရေးအဖွဲ့ငယ်များကို ဖွဲ့စည်းရမည်။ ၎င်းရေးဆွဲထားသော ဥပဒေများကို အာရက္ခပြည်ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့၊ ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများ၊ မြို့နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများ အားလုံး ပါဝင်သော Legislative Assembly တွင် ဆွေးနွေးအတည်ပြု၍ အာရက္ခပြည်ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးအကဲက လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ရမည်။

အာရက္ခပြည်ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးအကဲသည် အာရက္ခတစ်ပြည်လုံး အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပ၍ ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ပြည်သူ့အစိုးရတစ်ရပ်ပေါ်ပေါက်မလာခင် အချိန်အထိ အာရက္ခတပ်တော်၏ တပ်မှူးချုပ်လည်းဖြစ်သည်။ အာရက္ခပြည်တည်ငြိမ်၍ ဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲများ ပြုလုပ်ကာ အစိုးရသစ်ဖြစ်ပေါ်လာသည့်အခါ အာရက္ခပြည်အကြီးအကဲသည် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များအားလုံး၏ အကြီး အကဲဖြစ်သော်လည်း တပ်မှူးချုပ်ရာထူးမှာ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးအောက်၌ ရှိမည်ဖြစ်သည်။

ဝန်ကြီးဌာနများနှင့် သက်ဆိုင်ရာဦးစီးဌာနများသည် ခရိုင်များ၊ မြို့နယ်များ၊ မြို့များတွင် ရုံးခွဲများထားရှိ မည်ဖြစ်ရာ ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့နှင့် ကျေးရွာအုပ်စု အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များ အဆင့်ဆင့်သည် အာရက္ခပြည် ဗဟို အစိုးရအဖွဲ့၏ စီမံအုပ်ချုပ်မှု၊ လမ်းညွှန်မှုများအောက်တွင် ၎င်းဝန်ကြီးဌာနများနှင့် ချိတ်ဆက် လုပ်ဆောင်ရမည် ဖြစ်သည်။

အာရက္ခပြည်၏ အခြေခံအကျဆုံးနှင့် အရေးကြီးသောကဏ္ဍများကို ဝန်ကြီးဌာနများဖွဲ့စည်းကာ ယင်း အောက်တွင် သက်ဆိုင်ရာဦးစီးဌာနများ၊ ဌာနခွဲများနှင့် ဌာနစုများ ရှိကြမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းဝန်ကြီးဌာနများ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်နှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များကို တိကျရှင်းလင်းစွာ သတ်မှတ်ရမည်။ ယင်းအတွက် လိုအပ်သော ဥပဒေ များ၊ နည်းဥပဒေများနှင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကိုလည်း ပြဋ္ဌာန်းကြရမည်ဖြစ်သည်။

(ဃ) ဦးဆောင်ပါတီ
တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများသည် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့နှင့်အတူ နိုင်ငံရေးပါတီကိုပါ တစ်ပါတည်း တည်ဆောက်ကြလေ့ရှိသည်။ ထိုမှသာ ၎င်းလက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးသည် မူဝါဒရှိသောတော်လှန်ရေး ဖြစ် မည် ဖြစ်သည်။

သို့ရာတွင် တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရေးတွင်ကား ဦးဆောင်ပါတီ ထားရှိခြင်းနှင့် မထားရှိခြင်းတို့၏ အကျိုး အပြစ်ကိုယ်စီ ရှိကြသည်ပင်ဖြစ်သည်။ ဦးဆောင်ပါတီထား၍ အုပ်ချုပ်ခြင်းမျိုးကို မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း တွေ့ ကြုံဖူးခဲ့ကြပြီး၊ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများတွင်လည်း တွေ့မြင်လေ့လာနိုင်ကြသည်။
ဦးဆောင်ပါတီဖွဲ့စည်း၍ ၎င်းတစ်ပါတီတည်းက တိုင်းပြည်ရေးရာ အဖြာဖြာကို လမ်းညွှန်ဦးဆောင်ပေး ခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးအချို့မှာ –
၁။ နိုင်ငံရေးပါတီ အပြိုင်အဆိုင်မရှိသည့်အတွက် နိုင်ငံရေးပဋိပက္ခများ လျော့နည်း၍ တိုင်းပြည်တိုးတက်ရေးကို ပို၍ အာရုံစိုက်နိုင်ခြင်း။
၂။ တိုင်းပြည်အတွက် သင့်လျော်သောမူဝါဒများ၊ စီမံကိန်းများကို ဦးဆောင်ပါတီက ကြန့်ကြာမှုမရှိဘဲ ချမှတ် နိုင်ခြင်း။ ၎င်းတို့ကို ပြည်သူများက အတိုက်အခံနည်းပါးစွာဖြင့် လိုက်နာအကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခြင်း။
၃။ ဦးဆောင်ပါတီအောက်တွင် စစ်တပ်ရှိမည်ဖြစ်၍ စစ်အာဏာသိမ်းမှုများဖြစ်နိုင်ချေ နည်းခြင်း။
၄။ အုပ်ချုပ်ရေးသည် အပေါ်မှအောက်သို့သက်ဆင်းပြီး တသားတည်းဖြစ်မှု၊ ညီညွတ်မှုရှိခြင်းနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက် များ မြန်ဆန်ခြင်း။
၅။ ပါတီ၏လူငယ်ကဏ္ဍမှ တိုင်းပြည်အတွက် အလုပ်လုပ်မည့် မျိုးဆက်သစ်များ စဉ်ဆက်မပြတ် မွေးထုတ်နိုင် ခြင်း။

ဆန့်ကျင်ဖက်အားဖြင့် ဦးဆောင်ပါတီတစ်ခုတည်းက တိုင်းပြည်အား ချုပ်ကိုင်လွှမ်းမိုးထားသည့်အခါ ဆိုးကျိုးအနေဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်များလည်းရှိရာ ၎င်းတို့အနက် အချို့မှာ –

၁။ ဦးဆောင်ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်များသည် အာဏာရှင်ဆန်လာတတ်ခြင်း သို့မဟုတ် အာဏာရှင်ဖြစ်သွား ခြင်း။
၂။ ပထမမျိုးဆက်ခေါင်းဆောင်များသည် အကောင်းဆုံးလုပ်ခဲ့ကြသော်လည်း ဆယ်စုနှစ်များကြာလာသည့် အခါ ဦးဆောင်ပါတီသည် ဗိုလ်ကျစိုးမိုးရေးကို ဦးတည်လာတတ်ခြင်း။

၃။ Check and Balance အားနည်းသည့်အတွက် ဆုံးဖြတ်ချက်များ လွဲမှားလာတတ်ပြီး မှားမှန်းကို မသိဖြစ် လာတတ်ခြင်း သို့မဟုတ် မှားသည်ဆိုခြင်းအား လက်မခံနိုင်ဖြစ်လာတတ်ခြင်း။

၄။ ဦးဆောင်ပါတီများတွင် ခေါင်းဆောင်အရိုက်အရာ ဆက်ခံမည်သူအား ကြိုတင်ရွေးချယ်ထားကြလေ့ရှိရာ နန်းမွေခံစနစ်ကဲ့သို့ ဖြစ်လာတတ်ခြင်း။

၅။ ဆရာမွေး၊ တပည့်မွေးနည်းဟောင်းဆိုးကြီး ဖြစ်ထွန်းလာပြီး ဗျူရိုကရေစီဝါဒ ပေါက်ဖွားရှင်သန်အားကောင်း လာတတ်ခြင်း။

၆။ ဦးဆောင်ပါတီအုပ်ချုပ်သောနိုင်ငံများတွင် နိုင်ငံပိုင်လုပ်ငန်းများကို ဦးစားပေးထူထောင်တတ်ကြရာ ပုဂ္ဂလိ ကလုပ်ငန်းမဟုတ်သောကြောင့် ပြည်သူများ တဖြည်းဖြည်း အကျင့်ပျက်ခြစားကာ လုပ်ငန်းများ အောင်မြင်မှု မရှိဖြစ်လာတတ်ခြင်း။

၇။ ဦးဆောင်ပါတီတစ်ခုတည်း၏ အတွေးအ‌ခေါ်များအောက်တွင် ဖောက်ထွက်ဆန်းသစ်တွေးခေါ်မှုများ ဆိတ် သုဉ်း၍ မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များသည် အတွေးအခေါ်တုံးသွားကာ ရာထူးနှင့်အာဏာအတွက် ပါတီ၏မူဝါဒနှင့် ခိုင်းစေမှုများကိုသာ သူ့ထက်ငါ အလုအယက် သစ္စာခံရန်ကြိုးစားလာကြခြင်း။

၈။ ဦးဆောင်ပါတီနှင့် ပါတီသစ္စာခံများသည် ၎င်းတို့၏ဩဇာကို အလွန်အကျွံအသုံးပြုလာတတ်ပြီး တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှု ကွယ်ပျောက်လာတတ်ခြင်း။

၉။ ဦးဆောင်ပါတီကိုယ်တိုင်က ဖောက်ထွက်ဆန်းသစ်တွေးခေါ်မှုများကို လက်မခံနိုင်ဖြစ်လာတတ်ပြီး ယင်းသို့ ဖောက်ထွက်ရန်ကြိုးစားသူများကို သစ္စာဖောက်များအဖြစ် သတ်မှတ်လာတတ်သည်ဖြစ်၍ လျှို့ဝှက်အဖွဲ့အ စည်းများ ပေါ်ပေါက်လာပြီး နောင်တွင် တော်လှန်ရေးသို့ ဦးတည်သွားတတ်ခြင်း။

စင်စစ်အားဖြင့် အာရက္ခပြည်သည် သက်ဦးဆံပိုင် ရခိုင်ဘုရင်အုပ်ချုပ်ရေးကိုလည်းကောင်း၊ ဗမာဘုရင် အုပ်ချုပ်ရေးကိုလည်းကောင်း၊ အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးကိုလည်းကောင်း၊ ဗမာတစ်ပြည်ထောင် အုပ်ချုပ် ရေးကိုလည်းကောင်း၊ ဦးဆောင်ပါတီ တစ်ပါတီတည်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးကိုလည်းကောင်း၊ ဗမာစစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကိုလည်းကောင်း များစွာတွေ့ကြုံခဲ့ရပြီးဖြစ်သည်။

ဥပမာအားဖြင့် အမေရိကန်၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမဏီ၊ ကနေဒါ၊ မလေးရှား၊ အိန္ဒိယ စသည်ဖြင့် ဒီမိုကရေစီ နိုင်ငံများတွင် နိုင်ငံရေးပါတီက တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်နေသည်ကား မဟုတ်ချေ။

နိုင်ငံရေးပါတီများသည် မိမိတို့ ပါတီ၏မူဝါဒများအား ပြည်သူများကို ချပြ၍ ထောက်ခံမှုရယူကြပြီး အစိုးရဖွဲ့နိုင်အောင်ကြိုးစားကြသည်။ နိုင်ငံ ရေးပါတီများသည် မူဝါဒများ မတူညီမှုများရှိသော်ငြား တိုင်းပြည်ကို ကောင်းစားစေချင်ကြသည်မှာကား အတူ တူပင်ဖြစ်သည်။

ထို့ပြင် နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ခုတည်းက လွှတ်တော်နေရာအားလုံးကို ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်း ရယူနိုင် သည်ဟူ၍ မရှိသည်ဖြစ်ရာ Check and Balance ရှိနေသည်ဖြစ်၍ တိုင်းပြည်ကောင်းကျိုးအတွက် အရေးပါ သောဆုံးဖြတ်ချက်များကို အမှားအယွင်းနည်းအောင် ဝိုင်းဝန်းဆွေးနွေးနိုင်ကြသည်။

ဒီမိုကရက်တစ်တိုင်းပြည်များတွင် တိုင်းပြည်အချုပ်အခြာအာဏာ၏ မဏ္ဍိုင် ၃ ရပ်ဖြစ်သည့် ဥပဒေ ပြုရေးအာဏာ၊ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာနှင့် တရားစီရင်ရေးအာဏာများကို ပိုင်းခြားကျင့်သုံးခြင်းနှင့် အချင်းချင်း ထိန်းကျောင်းခြင်းပြုသည်။ တိုင်းပြည်အတွက် အရေးကြီးသော၊ လိုအပ်သော မူဝါဒများ၊ ဥပဒေများကို လွှတ် တော်က ရေးဆွဲပြဋ္ဌာန်းသည်။

အစိုးရအဖွဲ့က တိုင်းပြည်ကောင်းကျိုးအတွက် စီမံကိန်းများ၊ အသုံးစရိတ်များ ကိုရေးဆွဲပြီး လွှတ်တော်က ဆွေးနွေး‌ဝေဖန်အတည်ပြုသည်။ တရားစီရင်ရေးက တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကို ဆောင်ရွက်သည်။ မည်သည့်ဦးဆောင်ပါတီကမျှ တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရေးကို တိုက်ရိုက်ဦးဆောင် လမ်းညွှန် အုပ်ချုပ်နေခြင်းကား မရှိချေ။ သို့ဖြစ်ရကား အထက်ဖော်ပြပါ ဦးဆောင်ပါတီတစ်ခုတည်း ထားရှိခြင်း၏ ဆိုးကျိုးများကို ကျော်လွှားနိုင်ကြသည်။

ဖော်ပြပြီးသည့်အတိုင်း အုပ်ချုပ်ရေး အဆင့်ဆင့်ကို တစ်ဆင့်ချင်း ဒီမိုကရေစီနည်းကျလမ်းကြောင်းသို့ ဦးဆောင်ခေါ်ယူလာစဉ်အတွင်း အာရက္ခပြည်တွင် ဦးဆောင်နိုင်ငံရေးပါတီလည်းမရှိ၊ မည်သည့်နိုင်ငံရေး ပါတီမှ လည်း မရှိဘဲ၊ အာရက္ခပြည်သူ့ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့က တိုင်းပြည်၏ ရေရှည်ကောင်းကျိုးကို ရည်မျှော်၍ မူဝါဒများ၊ ဥပဒေများရေးဆွဲခြင်း၊ တိုင်းပြည်၏အခြေခံအဆောက်အအုံများကို တည်ဆောက်ခြင်း၊ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းများအား ခေတ်မီ၍စနစ်ကျစေရန် အခြေခံများတည်ဆောက်ခြင်း၊ ပြည်သူများအား ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း ကောင်းများ၊ နိုင်ငံသားကောင်းများ ဖြစ်လာစေရန် အသိပညာပေးမြှင့်တင်ခြင်း စသည်များကို တစ်ဆင့်ချင်း အကောင်အထည်ဖော်ယူပြီး သတ်မှတ်ထားသည့်ကာလ ရောက်သည့်အချိန်တွင်မှ အထွေအထွေရွေးကောက်ပွဲ များပြုလုပ်ရန် ကြားဖြတ်အစိုးရဖွဲ့စည်း၍ နိုင်ငံရေးပါတီများ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ကြခြင်းဆိုသည့် နည်းလမ်းကို အကြံပြုလိုသည်။

ကြားဖြတ်အစိုးရသည် တရားမျှတမှု အပြည့်အဝရှိသော ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပရန် တာဝန်ယူ ရမည်ဖြစ်ပြီး အနိုင်ရရှိသူများအား အာဏာလွှဲပြောင်းပေးရမည်ဖြစ်သည်။ ကြားဖြတ်အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များသည် ရွေးကောက်ပွဲဝင်ခွင့်မရှိသကဲ့သို့ အာရက္ခတပ်တော်မှ အရပ်ဖက်အုပ်ချုပ်ရေးကို ဝင်ရောက်လိုသူများသည် လည်း လက်ရှိတာဝန်များမှ နှုတ်ထွက်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဖော်ပြပါတို့မှာ အကြံပြုခြင်းများသာဖြစ်၍ ပိုကောင်း သော နည်းလမ်းများကိုလည်း ကျင့်သုံးနိုင်ကြသည်သာ ဖြစ်သည်။

လေးဝတီ FM ၊ သုတေသန စာတမ်း
မိုးဇော် ရေးသည်။

မိုးဇော်သည် သုတေသန စာတမ်းများရေးသားပြုစုနေသည့် ရခိုင်နိုင်ငံ ရေး လေ့လာသုံးသပ်သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။